Geografia, łącząc wiedzę o środowisku przyrodniczym, społeczeństwie i zachodzących wokół nas procesach, stwarza szczególne możliwości rozwijania aktywności poznawczej i poczucia sprawczości uczniów. Współczesna edukacja geograficzna coraz częściej odchodzi od przekazywania gotowych informacji na rzecz samodzielnego poszukiwania, analizowania i weryfikowania wiedzy oraz wykorzystywania jej w praktyce.
Jednym z kierunków polityki oświatowej w mijającym roku szkolnym 2025/2026 było „Wspieranie aktywności poznawczej i poczucia sprawczości ucznia poprzez promowanie oceniania kształtującego i metod aktywizujących w dydaktyce”. W Małopolskim Centrum Doskonalenia Nauczycieli odbyły się dwie konferencje skierowane do środowiska nauczycieli geografii mające na celu ukazanie potencjału geografii w tym zakresie: „Sprawczy nauczyciel geografii oraz budowanie poczucia sprawczości uczniów” w dniu 19.01.2026 r. oraz „Geoinspiracje w budowaniu sprawczości uczniów szkoły podstawowej” w dniu 20.05.2026 r. W pierwszej z nich prelegentami byli autorzy projektu nowej podstawy programowej przygotowanej dla Instytutu Badań Edukacyjnych (Prof. Danuta Piróg, prof. UEK dr hab. Tomasz Rachwał, Jagna Hałaczek, dr Michał Zatorski), a w drugiej nauczyciele geografii praktycy – uczestnicy tegorocznej sieci współpracy i samokształcenia dla nauczyli geografii „Geinspiracje nie tylko na lekcje geografii” (Monika Czapla, Mateusz Dudek, Rafał Bielecki, Jadwiga Szczepanek). Referaty które zaprezentowano podczas obu konferencji dotyczyły edukacji geograficznej oraz dydaktyki geografii, wśród nich znalazły się:
- Koncepcje i dobre praktyki kształcenia geograficznego w szkole podstawowej - Prof. dr hab. Danuta Piróg
- Moja mała ojczyzna i geografia regionalna jako studium przypadku - Jagna Hałaczek
- Przemiany gospodarcze, społeczne i problemy demograficzne jako wyzwanie edukacji geograficznej - dr hab. prof. UEK Tomasz Rachwał
- Nowe versus tradycyjne ujęcie treści przyrodniczych w kształceniu geograficznym - dr Michał Zatorski
- Edukacja terenowa i regionalna na torfowisku Baligówka – przykłady dobrych praktyk edukacyjnych i współpraca z samorządem gminnym - Monika Czapla – nauczycielka geografii i Dyrektor Szkoły Podstawowej im. Brata Witalisa – Wojciecha Lei w Podczerwonem
- Projekty międzyprzedmiotowe – nowe wyzwanie edukacyjne i przykłady dobrych praktyk - Jadwiga Szczepanek – nauczycielka geografii i przyrody w Szkole Podstawowej Nr 21 im. Władysława Jagiełły w Kraków
- Metody symulacyjno-problemowe w kształtowaniu sprawczości uczniów na lekcjach przyrody i geografii - Mateusz Dudek – nauczyciel geografii i przyrody w Szkole Podstawowej w Mnikowie
- Geografia w służbie zrównoważonego rozwoju - Rafał Bielecki – nauczyciel geografii w Zespole Szkół nr 1 im. św. Rafała Kalinowskiego w Krakowie
Autorzy wszystkich referatów zwrócili uwagę na aplikacyjność wiadomości i umiejętności geograficznych we współczesnym świecie. Pojawiły się również argumenty podważające sens ingerencji MEN w eksperckie zapisy wymagań szczegółowych w nowej podstawie programowej z geografii. Jednak korekty dokonane po konsultacjach społecznych i mobilizacji środowiska geograficznego dają nadzieję na pozytywny kierunek zmian w zakresie kształcenia geograficznego – nacisk na poszukiwanie informacji geograficznych i weryfikację ich wiarygodności, dostrzeganie zależności pomiędzy środowiskiem przyrodniczym i działalnością człowieka oraz wykorzystanie technologii geoinformacyjnej.
Działania ukierunkowane na tworzenie szkoły wymagającej, wspierającej i przyjaznej rozwojowi ucznia, z naciskiem na aktywne uczenie się i rozwój kompetencji przyszłościowych to również priorytety polityki oświatowej w roku szkolnym 2026/2027. W Małopolskim Centrum Doskonalenia Nauczycieli wychodzimy naprzeciw tym oczekiwaniom i przygotowujemy ofertę szkoleniową ukierunkowaną na rozwój sprawczości w zakresie poszczególnych przedmiotów.
Więcej infomacji pod linkiem