W dniach 19-21 sierpnia 2026 r. odbył się wyjazd edukacyjny podsumowujący kolejną edycję Akademii POGRANICZE realizowaną w nowosądeckim Ośrodku MCDN z udziałem nauczycieli z całej Małopolski.
W roku szkolnym 2025/26 Akademia odbywała się pod hasłem „Burzliwe dzieje Śląska”, a jej głównym założeniem było pogłębienie umiejętności i wiedzy nauczycieli w zakresie wielokulturowego dziedzictwa historyczno-kulturalnego pogranicza polsko-czeskiego z uwzględnieniem dziejów Śląska i jej związków z naszym regionem. Dwanaście wykładów przygotowanych i wygłoszonych przez znawców tematu – historyków, regionalistów i pisarzy: Marka Szołtyska i Tomasza Wronę – zaprezentowało uczestnikom Akademii tematykę śląską w sposób kompleksowy, od geografii poprzez (oczywiście!) historię aż po język i obyczajowość oraz problematykę współczesną. Treści te stanowiły znakomitą podstawę dla bezpośredniego zapoznania się z niektórymi spośród najważniejszych dla burzliwych dziejów Śląska obiektów historyczno-kulturowych.
Uczestnicy wyjazdu mieli zatem możliwość bliższego poznania dwóch imponujących zamków: w Mosznej (spektakularnego symbolu gospodarczej potęgi rodziny von Tiele-Wincklerów zbudowanej na śląskim węglu w II poł. XIX w.) oraz wałbrzyskiego zamku Książ (pierwotnie piastowskiego „klucza do Śląska”, potem przez ponad cztery stulecia rodowego gniazda von Hochbergów skonfiskowanego przez narodowosocjalistyczny reżim, dla którego Hochbergowie byli wrogami). Oba założenia cechuje bajkowa architektura, niezwykła malowniczość oraz sąsiedztwo efektownych ogrodów (wraz z obowiązkowymi oranżeriami).
Niezwykłym doświadczeniem były odwiedziny w dawnym cysterskim opactwie w Lubiążu (drugi co do wielkości obiekt sakralny na świecie!); dewastowane przez blisko dwa stulecia (od pruskiej kasaty w 1810 r. przez eksperymenty NSDAP po wandalizm komunistów spod znaku Armii Czerwonej i PZPR) od trzydziestu lat podlega stopniowej odbudowie, już teraz robiąc ogromne wrażenie.
W Świdnicy, niegdyś siedzibie Piastów świdnicko-jaworskich, dziś powiatowym miasteczku, uczestnicy Akademii oglądali dwie imponujące świątynie: gotycką katedrę św.św. Wacława i Stanisława z pięknym barokowym wystrojem (niestety również dewastowaną przez dziesięciolecia pruskich rządów) oraz słynny ewangelicki Kościół Pokoju, największą barokową świątynię w Europie.
Ostatnim punktem programu edukacyjnego wyjazdu było spotkanie z Katowicami jako miastem architektury. Szczególną uwagę poświęcono robotniczemu osiedlu w Nikiszowcu, wzorcowemu założeniu urbanistycznemu zaspokajającemu kompleksowo potrzeby mieszkańców, niegdyś prawie wyłącznie związanych z tutejszą kopalnią (również potrzeby kulturalne: na terenie Nikiszowca działała tzw. grupa janowska zrzeszająca malarzy nieprofesjonalnych – ze słynnym Teofilem Ociepką). Spacer po osiedlu oraz wizyta w Muzeum Historii Katowic stały się też pretekstem do rozważań o górniczej historii Śląska. Zwrócono również uwagę na dzieła architektury epok późniejszych: ikoniczny Spodek, kontrowersyjną estetycznie „superjednostkę” (olbrzymi blok mieszkalny dla ponad tysiąca ludzi) i pobliską siedzibę Narodowej Orkiestry Symfonicznej Polskiego Radia.
Na zakończenie pobytu w Katowicach uczestnicy kursu otrzymali zaświadczenia o udziale w Akademii POGRANICZE 2026 i upominki w formie książek z zakresu historii, literatury i sztuki.
